Trong giới ngoại giao, đặc biệt là với các quốc gia có sự tương đồng về cấu trúc chính trị như Việt Nam và Trung Quốc, theo giới quan sát quốc tế mỗi chi tiết nhỏ nhất trong nghi lễ đón tiếp đều truyền tải những thông điệp chính trị nặng ký.
Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Bắc Kinh trong lần này một lần nữa làm dấy lên những cuộc tranh luận về sự “bất đối xứng” trong nghi thức ngoại giao giữa hai nước Việt – Trung.
Khi quan sát danh tính của những người ra sân bay đón ông Tô Lâm – nhà lãnh đạo cao nhất của Việt nam, giới quan sát nhận thấy một khoảng cách về cấp bậc không thể tha thứ, điều đó đã phản ánh những toan tính chiến lược và cách định vị vị thế của Bắc Kinh đối với Hà Nội.
Nhìn lại lịch sử gần đây, trong hai chuyến thăm liên tiếp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình tới Hà Nội vào tháng 12/2023 và tháng 4/2025, Đảng CSVN đều cử những nhân vật nằm trong nhóm quyền lực nhất là “tứ trụ” ra tận cầu thang máy bay.
Nếu như năm 2023 là Thủ tướng Phạm Minh Chính, thì đến năm 2025, nhiệm vụ này được giao cho Chủ tịch nước Lương Cường.
Việc huy động những người đứng đầu như vừa kể được cho là một nghi thức đặc biệt, để Ba Đình gửi đi sự trân trọng tuyệt đối và mong muốn thắt chặt tình hữu nghị “vừa là đồng chí, vừa là anh em”.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Bắc Kinh dường như đang duy trì một khoảng cách “quyền lực trên dưới” rõ rệt. Trong chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tô Lâm vào tháng 8/2024, người ra đón là Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị, nhưng không nằm trong Ban Thường vụ Bộ Chính trị – cơ quan quyền lực tối cao của Trung Quốc.
Trong chuyến thăm lần này (tháng 4/2026), mức độ cấp bậc thậm chí còn thấp hơn khi quan chức cấp cao nhất xuất hiện tại sân bay chỉ là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Bắc Kinh Doãn Lực.
Cho dù ông Doãn Lực là một chính khách quan trọng, nhưng việc Trung Quốc không cử bất kỳ ai trong số 7 thành viên Thường vụ Bộ Chính trị ra đón ông Tô Lâm là một điều quá bất thường.
Sự khác biệt này không thể coi là ngẫu nhiên hay do sự khác biệt về quy định lễ tân giữa 2 nước có cùng thể chế chính trị. Trong logic chính trị của cả 2 Đảng, nghi thức ngoại giao chính là công cụ để khẳng định thứ bậc.
Bằng cách chỉ cử Ủy viên Bộ Chính trị thay vì Thường vụ Bộ Chính trị, ông Tập Cận Bình đang ngầm khẳng định vị thế “chiếu trên, chiếu dưới” trong mối quan hệ song phương Việt Nam và Trung Quốc.
Đây là cách Bắc Kinh nhắc nhở Ba Đình rằng, dù quan hệ có nồng ấm đến đâu, Việt Nam vẫn được xếp vào nhóm đối tác cần chịu sự quản lý và “dạy bảo” của các quan chức cấp dưới, thay vì sự tiếp đón ngang hàng từ các yếu nhân cao nhất của Trung Nam Hải.
Việc Việt Nam đưa các thành viên “tứ trụ” ra sân bay đón ông Tập Cận Bình trong khi Trung Quốc vẫn giữ nguyên cấp Ủy viên Bộ Chính trị đón lãnh đạo Việt Nam đã cho thấy một nỗ lực đơn phương từ phía Ba Đình trong việc nâng tầm quan hệ.
Sự bất đối xứng này cũng có thể được giải thích qua lăng kính thực dụng của Bắc Kinh trong việc sử dụng nghi lễ để thử thách lòng kiên nhẫn và sự nhún nhường của phía Hà Nội.
Đối với ông Tô Lâm, chuyến thăm này mang ý nghĩa khẳng định vị thế cá nhân và tìm kiếm sự ủng hộ của người anh em láng giềng phương Bắc cho một giai đoạn lãnh đạo “độc tôn” ở Việt nam.
Do đó, việc Bắc Kinh chỉ cử ông Doãn Lực ra đón có thể được xem là một sự tiếp đãi “đúng quy trình” đối với người đồng chí luôn thích cứng đầu.
Bản chất của thông điệp mà Trung Quốc gửi đi thông qua nghi thức đón tiếp ông Tô Lâm là sự khẳng định về một trật tự có tôn ti trên dưới. Bắc Kinh vẫn kiên trì giữ vững các rào cản nghi lễ để duy trì thế thượng phong trước Hà Nội.
Trà My – Thoibao.de
