Câu chuyện một luật sư cao tuổi tại Hà Nội, người dành cả đời bảo vệ kẻ yếu thế, nay đứng trước nguy cơ gia nhập đội ngũ “dân oan” do quyết định thu hồi biệt thự mặt phố để đổi lấy một căn hộ tái định cư xuống cấp, đã phơi bày những góc khuất trần trụi trong công tác giải phóng mặt bằng tại thủ đô hiện nay.
Sự việc không chỉ dừng lại ở một tranh chấp dân sự đơn thuần về giá trị bồi thường, mà còn là sự trái ngược gay gắt giữa một bên là tài sản hợp pháp của công dân và một bên là quỹ nhà tái định cư bỏ hoang hơn một thập kỷ với chất lượng quá tồi tàn.
Điều đáng chú ý không chỉ là sự chênh lệch về giá trị vật chất khi “con bò” đổi “con ễnh ương” như cách ví von của người trong cuộc, mà là cách hệ thống hành chính cấp cơ sở vận hành để biến một mục tiêu công thành một công cụ có dấu hiệu trục lợi, thay vì ưu tiên quyền lợi cư trú của người dân.
Sự kiện này cho thấy một lỗ hổng nghiêm trọng trong cách ra quyết định và xử lý thông tin tại chính quyền cấp cơ sở, nơi các khẩu hiệu chính trị hào nhoáng về “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” dường như bị triệt tiêu trước những lợi ích cục bộ.
Công luận cho rằng chính sách thu hồi đất để mở rộng hạ tầng và phát triển không gian văn hóa tâm linh là điều cần thiết không thể thiếu cho quy hoạch tổng thể và sự phát triển dài hạn của thủ đô.
Tuy nhiên, việc thí điểm đưa người tái định cư về các khu nhà cũ hơn 13 năm bong tróc và hôi hám không có người ở, thực chất là một hình thức di dời “cưỡng bức” trá hình, vi phạm nguyên tắc về việc đảm bảo cuộc sống người dân sau thu hồi đất phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Vấn đề nằm ở chỗ, khi một luật sư am hiểu pháp lý cũng cảm thấy bất lực trước “quy trình” của chính quyền địa phương, thì niềm tin của những tầng lớp dân cư ít hiểu biết hơn sẽ bị xói mòn đến mức nào?
Điểm đáng nói không nằm ở việc Hà Nội cần thu hồi đất để phát triển, mà nằm ở sự đứt gãy giữa các quy định của văn bản pháp luật và việc thực thi thực tế.
Trong khi nhà nước luôn khẳng định về một xã hội công bằng, văn minh, thì ở cấp thực thi, người dân lại phải đối mặt với những căn hộ cũ nát, vốn là kết quả của các dự án tái định cư thất bại từ quá khứ.
Sự kiện này cho thấy một thực trạng bất cập về quyền sở hữu đất đai tại Việt Nam khi đang đối diện với sự mơ hồ về cái gọi là thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, một cách tùy tiện để phục vụ cho những mục đích không thực sự mang tính công ích.
Khi đối chiếu với các tiền lệ đã từng xảy ra tại Thủ Thiêm hay Lộc Hưng… trước đây, tình cảnh tại Hà Nội hiện nay cho thấy một sự lặp lại các sai lệch một cách có hệ thống trong quản trị đất đai.
Đây không chỉ là câu chuyện của một ngôi nhà bị thu hồi, mà là cách thức chính quyền đã đơn phương vô hiệu hóa sự đóng góp của giới luật sư bằng cách biến chính họ thành nạn nhân và trở thành dân oan.
Điều đó, không thể biện minh bằng các bản quy hoạch đã được phê duyệt, nhưng vấn đề nằm ở chỗ quy hoạch đó có thực sự vì dân hay chỉ là sự dàn xếp phía sau hậu trường của các nhóm lợi ích?
Tác động dài hạn của cách làm này sẽ gia tăng số lượng dân oan, tạo ra những bất ổn xã hội tiềm tàng ngay tại trung tâm chính trị tại thủ đô Hà nội.
Thông điệp gửi tới xã hội lúc này là một sự bất an lan rộng, đó là, không có một tài sản hay vị thế nghề nghiệp nào là an toàn nếu “lợi ích nhóm” vẫn đứng trên tinh thần thượng tôn pháp luật.
Câu hỏi đặt ra không chỉ là ai sẽ chấp nhận đền bù kiểu „tịch thu bò thí ễnh ương“, mà là tính chính danh của bộ máy chính quyền sẽ đi về đâu?
Trà My – Thoibao.de
