Khi 75% đồng ý, 25% còn lại có thể bị Nhà nước can thiệp thu hồi — một phép tính nghe rất gọn, nhưng phía sau những con số là nhà cửa, sinh kế và quyền lợi của từng gia đình. Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai còn đề xuất mở rộng các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, trong đó có dự án đầu tư công khẩn cấp, khu tài chính quốc tế và cơ sở cai nghiện. Câu hỏi vì thế không chỉ là làm sao thu hồi đất nhanh hơn, mà là nhanh đến đâu thì quyền của người dân bắt đầu trở thành thứ có thể bị gạt sang một bên?
Đáng chú ý hơn, đề xuất cho phép thu hồi đất trước khi hoàn tất phương án bồi thường, tái định cư có thể khiến trình tự vốn nhằm bảo vệ người có đất bị thu hồi trở thành cuộc chạy đua với tiến độ dự án. Còn quy tắc 75% đồng thuận lại đặt ra một bài toán rất nhạy cảm: nếu 3/4 người đồng ý, liệu 1/4 còn lại có phải chấp nhận quyết định của số đông? Trong kinh tế, đó có thể là tỷ lệ biểu quyết. Nhưng với đất đai, mảnh đất bị thu hồi không phải một con số trong bảng tính — đó có thể là cả tài sản và cuộc sống của một gia đình.
Nhà nước có quyền quản lý đất đai theo pháp luật, nhưng quyền lực càng lớn thì cơ chế bảo vệ người bị tác động càng phải chặt. Nếu mục tiêu là đẩy nhanh dự án, câu hỏi quan trọng không nên chỉ là “thu hồi được nhanh thế nào?”, mà phải là “người không đồng ý được bảo vệ đến đâu?” Bởi một chính sách tốt không phải chính sách khiến 75% dễ dàng quyết định số phận của 25%, mà là chính sách khiến cả 100% đều tin rằng quyền lợi của mình được đối xử công bằng. Đây cũng là điểm đáng đào sâu nhất khi nhìn vào cơ chế bồi thường, tái định cư và quyền khiếu nại trong dự thảo.
https://www.facebook.com/share/p/1C44vjN
