Chỉ một thời gian ngắn sau khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, nghị trường Quốc hội lại tiếp tục nóng lên với định hướng sửa đổi đạo luật mang tính sống còn này.
Dự kiến việc này sẽ được trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/ 2026. Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai lần này đang đặt ra một bài toán lớn về niềm tin xã hội.
Được biết, nguyên tắc cốt lõi “đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện làm chủ sở hữu và thống nhất quản lý”, một lần nữa trở thành điểm tựa để mở rộng thẩm quyền cho bộ máy quản lý.
Đằng sau chủ trương về việc tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ dự án cho phát triển kinh tế, dự thảo sửa đổi đang bộc lộ một xu hướng gia tăng tối đa quyền lực công trong việc thu hồi đất và định đoạt giá trị tài sản của người dân.
Đáng chú ý, việc bổ sung hàng loạt các trường hợp thu hồi đất dưới danh nghĩa đáp ứng yêu cầu “vì lợi ích quốc gia, hay công cộng”.
Danh mục này giờ đây không chỉ dừng lại ở các dự án đầu tư công khẩn cấp, hay mở thêm các khu thương mại tự do nhằm nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng và thu hút vốn đầu tư từ ngoại quốc.
Quyền thu hồi đất còn được mở rộng vì mục đích quốc phòng, an ninh mà thực chất cũng chỉ là một bước nới rộng đáng kể quyền hạn của nhà nước đối với tài sản của công dân.
Sự can thiệp của nhà nước còn thể hiện đậm nét trong cơ chế thu hồi đất đối với các dự án kinh tế và chỉnh trang đô thị một cách mơ hồ.
Dù Luật Đất đai 2024 trước đây từng bác bỏ đề xuất cho phép Nhà nước “can thiệp khi doanh nghiệp chỉ mới thỏa thuận được một phần diện tích”, nhưng bất ngờ lần sửa đổi này lại tiếp tục đưa quy định đó trở lại.
Theo đó, cơ quan soạn thảo đưa ra hai phương án tỷ lệ đồng thuận là 75% hoặc 85%, trong khi Chính phủ công khai nghiêng về con số 75% với lý do chống lãng phí và khắc phục tình trạng dự án treo.
Được biết, việc chuyển dịch từ một thỏa thuận dân sự sang áp đặt bằng quyền lực công khi đạt tỷ lệ 75% đang vấp phải sự phản đối gay gắt ngay trong nghị trường Quốc hội.
Khi Nhà nước nhảy vào cưỡng chế khi 25% số người dân còn lại chưa đồng thuận, ranh giới giữa thỏa thuận và tước đoạt tài sản dễ bị xóa mờ.
Theo giới quan sát quốc tế, như vậy nếu không tính đến quy mô thực tế, đặc biệt là đối với đất ở, cơ chế này có nguy cơ biến Nhà nước trở thành công cụ thu hồi đất cho các “nhóm lợi ích” là các nhà đầu tư tư nhân.
Nhiều thập kỷ gần đây, thu hồi đất luôn là ngọn nguồn của các vụ khiếu kiện kéo dài, thậm chí từng bùng phát thành những bài học đau xót như Tiên Lãng, Thủ Thiêm cho đến Đồng Tâm.
Thế nhưng, thay vì giải quyết triệt để các mâu thuẫn thì dự thảo sửa đổi Luật Đất đai 2024 lại đề xuất một “bước lùi” vô cùng đáng sợ. Đó là, cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư và hoàn thành việc bố trí nơi ở mới.
Trong khi, Quy định hiện hành vốn buộc chính quyền phải lấy ý kiến công khai và hoàn tất bồi thường, tái định cư trước khi thu hồi nhằm bảo vệ người dân.
Việc đảo ngược quy trình này, sẽ đẩy người dân vào thế thụ động hoàn toàn. Họ phải giao đất và di dời trước khi được biết mình sẽ được bồi thường bao nhiêu và sống ở đâu.
Hơn nữa, bức tranh càng trở nên u ám hơn khi nguyên tắc xác định giá đất theo giá thị trường bị gạt bỏ để thay bằng cơ chế giá đất do Nhà nước quyết định.
Khi Nhà nước nắm trọn từ quyền thu hồi, quyền ấn định thời điểm bàn giao…, cho đến quyền quyết định giá bồi thường, cán cân lợi ích đã lệch hẳn về một phía và tạo ra một sự bất bình đẳng hết sức nguy hiểm.
Sự bất an về quyền sở hữu tài sản của số đông người dân, sẽ lại mở ra những điểm nóng xã hội mới gay gắt hơn trong tương lai.
Trà My – Thoibao.de
